Open BIM дегеніміз не?

Көптеген клиентіміз Open BIM деген не және BIM енгізудің тағы қандай тұжырымдамалары бар деп сұрайды.

Ең алдымен, ғимараттарды ақпараттық модельдеу технологиясына көшу әр елде жергілікті қажеттіліктер мен мүмкіндіктерге, сондай-ақ оның қажеттілігі мен орындылығын түсінуге қарай жүретін үдеріс. Бірақ BIM пайда болған сәттен бастап-ақ оның өзіндік заңдылықтары, идеологтары, көшбасшылары, маркетингі және мүдделі кәсіпкерлері бар халықаралық құбылысқа айналатыны байқалды.

Осы бағытта әлемнің түкпір-түкпіріндегі мамандарды біріктіретін buildingSMART International халықаралық коммерциялық емес ұйымы құрылды. Оның мүшелері тек «BIM енгізуді қалайтын» адамдар емес, оны қалай дұрыс іске асыру керегін түсінетін мамандар. Мұндай түсінік пен үдерістердің күрделілігін шынайы бағалау миллиондаған адамның білімі мен тәжірибесін біріктіре отырып, технологиялық тұрғыдан ынтымақтасуды талап етеді.

Ұйым 1994 жылы, бір қарағанда, таза техникалық мәселе бойынша пайда болды. Autodesk бастамасымен америкалық он екі компания қолданбаларды біріктіріп әзірлеуді қолдайтын C++ кластары жиынтығын дамыту бойынша ортақ ұсынымдар жасау үшін салалық консорциум құрды.

Кейін халықаралық құрылыс саласы BIM бағытына белсенді көшкенде, интероперабельдік, яғни түрлі компьютерлік бағдарламаларда жасалған ақпараттық модельдер арасында деректер алмасу міндеттері бұрынғыдан да маңызды бола түсті.

Бастапқыда ұйым «Интероперабельдік жөніндегі халықаралық альянс» деп аталды (IAI аббревиатурасы; алғашында Industry, ал 1997 жылдан бастап International Alliance for Interoperability). 2005 жылы оның халықаралық біріктіруші рөлін күшейту үшін атауы buildingSMART болып өзгертілді. Мұны ағылшын тілінен «Зияткерлік құрылыс» деп аударуға болады.

Қазіргі таңда buildingSMART альянсының негізгі жетістігі — құрылыс саласындағы өзара әрекеттесуді жеңілдететін ашық IFC деректер пішімін әзірлеу. Ол BIM технологиясы үшін бейтарап пішімге айналды. Қарапайым айтқанда, IFC әртүрлі өндірушінің бағдарламасында жасалған ақпараттық модельдер арасында деректер алмасудың әмбебап құралы болуға арналған.

Қазір IFC пішімін дамыту және қолдау жұмысына buildingSMART International жауап береді. Ол коммерциялық емес ұйым мәртебесіне ие, яғни өз қызметінен пайда табуды мақсат етпейді.

Іс жүзінде buildingSMART International жобасын IFC пішімін халықаралық деңгейде енгізудің тиімді құралы деп қарастыруға болады. Мүдделі тараптарды хабардар ету, IFC пішімін, жаңа стандарттар мен техникалық шешімдерді ілгерілету үшін альянс www.buildingsmart-tech.org сайтын ашқан.

Осылайша, қазір IFC пішімі BIM технологиясының да, ғимараттарды ақпараттық модельдеуге арналған болашақ бағдарламалық қамтамасыз етудің де даму бағытын едәуір айқындайды. BIM төңірегінде белгілі бір сән үрдісі пайда болған кезде кейбір бағдарлама өндірушілері өз өнімдері IFC пішімінде дерек сақтай алғаны үшін ғана оларды ақпараттық модельдеу технологиясын іске асыратын беделді бағдарламалар қатарына қоса бастады.

Осы тұста buildingSMART ұйымының коммерциялық емес қызметінде нақты коммерциялық мүдделер де көріне бастайды.

Ең алдымен, buildingSMART альянсы мүшелерінің арасында Open BIM тұжырымдамасы қалыптасты (шамамен 2012 жылдан бастап нақты сипат алды). Бұл — ашық жұмыс үдерістері мен стандарттарға, ең алдымен IFC пішіміне негізделген ғимараттарды бірлесіп жобалау, салу және пайдалану тәсілі.

Open BIM сонымен бірге Graphisoft, Nemetschek және Tekla сияқты бірнеше бағдарлама әзірлеушінің өнімдерін әлемдік жобалау-құрылыс нарығында ілгерілетуге бағытталған коммерциялық (маркетингтік) бастамасы. Аталған компаниялар мұны жасырмайды.

Бағдарламалық қамтамасыз ету өндірушілері арасындағы бірігулер мен сатып алулардан кейін Open BIM тұжырымдамасының негізгі қозғаушы күштері Германиядағы Nemetschek Group концерні және АҚШ-тағы Trimble Group болды.

IFC және Open BIM-ге қатысты басқа модельдеу стандарттарын әзірлеу мен қолдау үшін buildingSMART International ұйымы «Модельдеуді қолдау тобын» (Model Support Group, MSG) және «Енгізуді қолдау тобын» (Implementation Support Group, ISG) құрды. Бұл топтар Open BIM аясындағы стандарттау мен IFC пайдаланатын бағдарламалық қамтамасыз етуді сертификаттаудың негізгі қатысушылары болып табылады.

Open BIM тұжырымдамасының қазіргі жай-күйі мен дамуы туралы толығырақ www.openbim.org сайтынан білуге болады.

2-сурет. Абу-Дабидегі әуежай құрылысы — Қытайдың China State Constructions Engineering Corporation компаниясы іске асырған Open BIM тәсілінің көрнекі мысалы. Атап айтқанда, терминал шатырының конструкциясы Tekla Structures бағдарламасында әзірленген.

IFC пішіміне экспорттау және одан импорттау іс жүзінде барлық BIM бағдарламаларына қажет болғанымен, Open BIM жобасын бағдарлама өндірушілерінің бәрі бірдей қолдай бермейтінін атап өткен жөн.

Кейбір ірі әзірлеушілер, ең алдымен Autodesk пен Bentley, өздерінің BIM бағдарламаларының толық дерлік желісіне ие болғандықтан, негізінен ішкі файл пішімдерін дамытады және модельдердің біріктіру әрі өзара әрекеттесу платформалары арқылы бағдарламалар арасында деректер алмасуды ұйымдастырады.

Сонымен қатар Autodesk пен Bentley арасында файл пішімдерін өзара қолдауға қатысты екіжақты келісім бар. Ол осы өндірушілердің заманауи бағдарламаларында іске асырылған.

Ақпараттық модельдеуге көшіп жатқан ірі ұйымдар мен тіпті мемлекеттер де BIM-ді әрдайым Open BIM тұжырымдамасы негізінде енгізе бермейді. Көбіне олар икемдірек жолды таңдайды.

BIM енгізу мен пайдалануда неге екі тәсіл бар? Open BIM төңірегіндегі көпқабатты түсіндірмелерді (бұл тұжырымдама ең алдымен маркетингтік екенін еске салайық) алып тастасақ, олардың негізгі айырмашылықтарын қысқаша былай көрсетуге болады:

• Open BIM тұжырымдамасында модельдің маңызды пәндік бөліктері арасындағы ақпарат алмасу негізінен IFC пішімі арқылы жүзеге асырылады;

• Кеңірек тәсілде (атауы шартты, себебі ресми бекітілмеген) мұндай ақпарат алмасу ең алдымен өндірушілердің ішкі файл пішімдері арқылы жүргізіледі, ал IFC әмбебап, бірақ қосалқы алмасу құралы ретінде қолданылады.

• Бір қарағанда болмашы көрінетін осы тұжырымдамалық айырмашылықтар ірі ұйымдар мен мемлекеттер деңгейінде елеулі салдарға әкеледі.

• Бағдарлама өндірушілерінің қай тәсілді таңдауында нақты коммерциялық қисын бар:

• Open BIM тұжырымдамасын негізінен Nemetschek пен Trimble концерндері қолдайды. Біріншісінің құрамында ArchiCAD, Allplan, VectorWorks сияқты белгілі бағдарламалар бар, жақында Solibri сатып алынды. Екіншісіне SketchUp, Tekla Structures және нүктелер бұлттарымен жұмыс істейтін бағдарламалар (технологиялар) тиесілі. Әртүрлі платформалардағы осы өнімдердің бәрін өзара үйлестіріп қолдану қажет, әйтпесе клиенттер толыққанды ақпараттық модельдеу жүйесін құра алмайды. Бұл міндетті шешудің негізгі құралы IFC пішімі болды, соның нәтижесінде «ашық әрі тәуелсіз» Open BIM тұжырымдамасы пайда болды.

• Кеңірек тәсіл, ең алдымен, Autodesk пен Bentley үшін басым, өйткені олардың өз бағдарламалары негізінде жасалған толық дерлік BIM шешімдері бар. Бұл компаниялар жаңа әзірлемелерді сатып алу арқылы да өседі, бірақ кейін оларды өздерінің ішкі пішімдеріне біріктіреді. Bentley қолданбаларының бәрі Microstation бірыңғай платформасында жұмыс істейді. Сондықтан олар үшін IFC — өз экожүйесінен тыс бағдарламаларға ақпарат беру үшін қолданылатын қосалқы пішім. Бұл компаниялар IFC-тен бас тартпайды, оның интероперабельдік үшін маңызын мойындайды, бірақ даму стратегиясын соған тәуелді етпейді.

3-сурет. Лондондағы Crossrail теміржол желісі — негізінен Bentley Systems бағдарламалары арқылы іске асырылған ірі жобаның мысалы.

Аталған компаниялардың бәрі бәсекелес болғандықтан, олар қарсыластарының әлсіз жақтарын күшейтуге тырысады және өзгелерге өздерінен көбірек пайда әкелетін бастамаларды қолдауға құлықсыз. Сондықтан әр тұжырымдаманың қызу жақтаушылары да, қарсыластары да бар. Сырттай қарағанда бәрі өзара сыйластық пен іскерлік қарым-қатынас аясында өтетіндей көрінеді.

Енді мемлекет қолдауымен өз құрылыс саласына BIM енгізуді таңдаған елдер үшін екі тәсілдің артықшылықтары мен кемшіліктерін қарастырайық.

• Open BIM тұжырымдамасының біріздендірілген сипаты бағдарламалық қамтамасыз ету өндірушісінен (және оның ықтимал «қалауынан») тәуелсіздік береді. Сондай-ақ үдерістер мен нәтижелерді стандарттауға (мысалы, мемлекеттік BIM стандартын әзірлеудің орнына IFC-ке сәйкестікті талап етуге), кітапханалар құруға (оларды тек IFC пішімінде сақтауға) және басқа міндеттерге кететін шығынды азайтуы мүмкін. Алайда бір өндірушілерден «тәуелсіздік» IFC пішіміне және оны әзірлеушілерге, олардың арасында басқа бағдарлама өндірушілері де бар, жаңа «тәуелділікке» айналатынына бәрі бірдей мән бере бермейді.

• Кеңірек тәсіл ел үшін енгізу шығындарын (ортақ стандарттар, түрлі пішімдердегі кітапханалар және т.б.) арттыратындай көрінгенімен, BIM технологиясының дамуына бейімделуге икемдірек болып қалады. Өйткені IFC пішімі көбіне әзірлеушілердің ішкі пішімдерінен кейін дамиды. Егер бүкіл жобалау-құрылыс саласы тек осы пішімге тәуелді болса, әлемдегі жаңа жетістіктер алдымен басқа елдерге жетуі мүмкін. Ал IFC жасаушылары пішімді жаңартқанша күтуге тура келеді. Олардың IT бизнесіне көзқарасы бөлек болуы ықтимал, ал инновациялық бағдарлама әзірлеушілері жаңа мүмкіндіктерін әрдайым салыстырмалы түрде ескі IFC пішімінің шегіне сыйдыруға мәжбүр болады.

Сондай-ақ кейбір, шын мәнінде көптеген елдер BIM дамуының бағытын ең алдымен ұлттық бағдарлама әзірлеушілерінің (бұған Финляндия мысал) немесе ірі отандық құрылыс компанияларының мүдделеріне қарай таңдайтынын атап өткен жөн. Басқалары, әсіресе өздерінің ірі ойыншылары жоқ елдер, керісінше, жаңа технологияларды тез қабылдау мүмкіндігін алдыңғы орынға қояды.

Бұған қоса, BIM саласындағы көшбасшы елдердің көбі өздерімен экономикалық байланысы бар, бірақ технология жағынан артта қалған елдерде ақпараттық модельдеуді өз үлгісі бойынша (әдістемелер, стандарттар, жіктеуіштер және т.б.) енгізуді ілгерілету арқылы мемлекеттік және коммерциялық мүдделерін қолдауға тырысады.

Сондықтан BIM тәсілін таңдауға саясат та жиі араласады. Бұған «фин жолын» таңдаған Эстония мысал бола алады. Ал Ұлыбритания үшін жаңа технологияларды қолдануды қоса алғанда, әлемдік көшбасшылық маңызды.

Мемлекеттік деңгейден жекелеген компаниялар мен ұйымдардың қажеттіліктеріне көшсек, дәл осы екі тәсілді көреміз. Бір жағынан, бұрын сатып алынып, меңгерілген бағдарламаларды барынша пайдалану ниеті бар.

Екінші жағынан, ескі жүйелерден бас тартып, бір өндірушінің бағдарламалар жинағын сатып алып, BIM-ге «таза парақтан» көшу ниеті де жиі кездеседі. Қай тәсіл таңдалатыны материалдық, саяси факторларға, басшылар мен өзгерістерді бастаушылардың біліміне байланысты. Кейде BIM-ге көшуді бастаған адамдар кейін кетіп, өздері қабылдаған шешімдердің салдарымен басқаларды қалдырады.

4-сурет. Новосібірдегі кафе жобасы, оны «АРГО» компаниясы толықтай Autodesk Revit бағдарламасында әзірлеген.

Бұл пікір барлығына ұнамауы мүмкін, бірақ әлемде ғимараттарды ақпараттық модельдеуді енгізудің және пайдаланудың жалғыз әмбебап жолы жоқ әрі болуы да мүмкін емес. Оның орнына әртүрлі көзқарастар мен оларды іске асыру әдістерін ақылға қонымды үйлестіріп, ұлттық және жекелеген коммерциялық мүдделерді ескеру қажет.

Осылайша, buildingSMART альянсының коммерциялық емес мәртебесі оның айналасындағы бағдарлама өндірушілерінің, компаниялар топтарының және тұтас мемлекеттердің нақты коммерциялық мүдделерімен қатар жүреді.

Біздің ел BIM технологиясын құрылыс саласына енді ғана енгізе бастады. Дәлірек айтқанда, әзірге оны енгізуге қолайлы жалпы жағдайлар жасауға тырысуда. Алайда бұл қазірдің өзінде қай жолды таңдайтынымызды білуді талап етеді. Мәселе күрделі болса да, оны алдымен шешу керек, өйткені таңдалған бағыт ұлттық BIM стандарттарын, құрылыс элементтерінің кітапханаларын және BIM-ді толыққанды пайдалануға қажет басқа құралдарды әзірлеуді айқындайды.

Алайда Қазақстанда әзірге отандық BIM бағдарламаларын өндірушілер жоқ, ал құрылыс компанияларының өзге елдердің нарықтарына шығуға ұмтылысы да айқын байқалмайды. Сондықтан жоғарыда сипатталған кеңірек тәсіл өзінің әмбебаптығы мен даму мүмкіндіктері тұрғысынан мемлекеттік деңгейде Қазақстанға тиімдірек көрінеді.

Оның үстіне бұл тәсіл IFC арқылы деректер алмасуды мойындайды, яғни кәсіпорын немесе ұйым деңгейінде Open BIM тұжырымдамасын ұстанатындарға кедергі жасамайды.

Мұнда медицинадағы сияқты ең басты қағида — «зиян келтірмеу»!

Дереккөз: https://ardexpert.ru/article/5520