Сәулетшіге қажет 13 негізгі қабілет
Ет турауды жақсы көретін адам сәулетші бола алмайтыны анық. АҚШ Еңбек министрлігі мамандықта табысқа жету үшін қажет деп санайтын дағдылар мен қабілеттер салыстырылғанда, қасапшы мамандығы сәулет саласына мүлде қарама-қарсы болып шықты…
Ет турағанды ұнататын адам сәулетші бола алмайды деген тұжырым бар. АҚШ Еңбек министрлігі әр мамандықта табысқа жету үшін қажет деп санайтын дағдыларды салыстырғанда, қасапшы мамандығы сәулетшілікке мүлде қарама-қарсы болып шықты.
New York Times газеті сәулетші мен қасапшы, жазушы мен модель, мұғалім мен ауыл шаруашылығы қызметкері, жұмысшы мен физик сияқты ерекше қарама-қарсы жұптарды анықтады. Ол үшін журналистер АҚШ Еңбек министрлігінің ашық мамандықтар каталогындағы талаптарды салыстырды. Сайт ондаған көрсеткіш негізінде әр кәсіп иесінің нақты немен айналысатынын сипаттайды.
Каталогта сәулетші мамандығы 325 сипаттама арқылы берілген: жұмыс міндеттері, қажетті дағдылар мен білім, жиі қолданылатын құралдар және ұқсас мамандықтар. Олардың ішінен пайдалылығы ең жоғары бағаланған 13 қабілетті таңдап, салыстыру үшін Ресейдің ресми құжаттарында сәулетші құзыреттері қалай сипатталатынын қарастырдық.
Сәулет саласына қажет 13 қабілет
1. Бейнелі елестету
Сәулетшінің басты қабілеті — дамыған кеңістіктік ойлау, нысанды ойша айналдыру, бөліктерге бөлу немесе түрлендіру шеберлігі.
2. Идеяларды жылдам ұсыну
Берілген тақырып бойынша көптеген идеяны ойлап табу қабілеті. Мұнда идеялардың сапасы, шығармашылығы немесе дұрыстығы емес, оларды ұсыну жылдамдығы бағаланады.
3. Дедукция
Жалпыдан жекеге қарай ойлау, яғни сұрақтың жауабын табу үшін жалпы ережелерді нақты мәселеге қолдану қабілеті.
4. Индукция
Жекеден жалпыға қарай да ойлай білу қажет: егжей-тегжейлерді байқап, солардың негізінде ортақ заңдылықтарды анықтау.
5. Ақпаратпен жұмыс
Деректерді қажетті ретпен немесе белгілі бір үлгі бойынша сәйкестендіру, кескіндер, әріптер мен сөздер үлгілерін құрастыру қабілеті.
6. Бөлшектерге назар аудару
«Near Vision» термині жақын қашықтықта ұсақ бөлшектерді көзбен байқау қабілетін білдіреді. O*NET каталогына сәйкес, бұл дағды түрлі мамандықтағы дәрігерлер үшін де, шығармашылық кәсіп өкілдері үшін де маңызды.
7. Ауызша сөйлеуді түсіну
Айтылған ақпарат пен ойды тыңдап, түсіну қабілеті. Бұл тұрғыдан сәулетші үшін терапевт пен психологқа қажет болатын дағды маңызды.
8. Ойды ауызша жеткізу
Әңгімелесу кезінде өз ойын басқалар түсінетіндей жеткізу қабілеті. Каталог құрастырушылары бұл дағды урбанистер мен ландшафт сәулетшілеріне одан да маңызды деп санайды.
9. Бірегейлік
Берілген тақырыпқа ерекше не ұтымды идеялар ұсыну және мәселені шешудің шығармашылық тәсілдерін табу қабілеті.
Бұл дағдының маңыздылығы жағынан сәулетшілер барлық мамандықтың алғашқы ондығына кіреді. Дегенмен Вини Маас бұған келіспейді: ол сәулетшілердің бірегейлікке шамадан тыс ұмтылуын сынап, басқалардың тәжірибесін көбірек пайдалануға шақырады.
10. Мәселені сезіну
Бір нәрсенің дұрыс еместігін немесе дұрыс болмауы мүмкін екенін байқау қабілеті. Бұл ұғым мәселені шешуді емес, оның бар екенін анықтауды білдіреді.
11. Мәтінді түсіну
Жазылған ақпаратты оқып, түсіну қабілеті. Бұл қасиет көбіне құжаттармен жұмыс істеп, олардың ішінен негізгі ойды бөліп алуға қатысты.
12. Байқағыштық
Қашықтықтағы бөлшектерді байқай білу. Сөз тура мағынасында қолданылған сияқты: бұл қабілет ұшқыштар үшін ең маңызды дағды болып саналады.
13. Ойды жазбаша жеткізу
Жазушылар мен ақындарды есептемегенде, шығармашылық мамандықтар ішінде ойды жазбаша жеткізе білу сәулетшілер үшін ерекше маңызды деп саналады.
Ресейдегі көзқарас
Ресейде сәулетшінің жұмысын кемінде екі маңызды құжат сипаттайды. Білім беру стандарты сәулетші даярлау үшін нені оқыту керегін анықтайды, ал кәсіби стандарт Ресейдегі сәулетшінің атқаратын жұмысын және оған қажет дағдыларды белгілейді.
Сәулетші даярлау
Білім беру стандарты сәулет факультетіне түсушілер қандай дағдыларға ие болуы керегін көрсетпейді, бірақ университет түлегі қандай маман болып шығуы тиіс екенін анықтайды. Құжатта барлығы 40 құзырет көрсетілген: 21 жалпы мәдени және 19 кәсіби. Алғашқыларына мына дағдылар жатады:
- ойлау мәдениетін меңгеру, ақпаратты жалпылау және талдау
мақсат қою және оған жету жолдарын таңдау
ауызша және жазбаша ойды логикалық, дәлелді әрі түсінікті жеткізу
қиялды пайдалану, шығармашылық ойлау және жаңашыл шешімдер ұсыну
кеңістіктік қиял, дамыған көркемдік талғам, жасанды тіршілік ортасын модельдеу және үйлестіру әдістерін меңгеру.
Бұдан да кең талаптар бар: дене шынықтыруды ұнату («дене тәрбиесі мен денсаулықты нығайту әдістерін өз бетінше қолдана білу») және өмірге философиялық тұрғыдан қарау («жеке тұлға үшін маңызды философиялық мәселелерді түсіну және талдау»).
Сәулетші болып жұмыс істеу
Кәсіби стандарт мамандықты жобалау жұмысынан бастап конкурстар ұйымдастыруға дейінгі барлық үдерісті қамтитын 17 жұмыс бағытына бөледі.
Әр бағыт бойынша қажетті дағдылар мен білім көрсетілген. Құжатты оқығанда сәулетші көбіне талдаумен айналысатын сияқты көрінуі мүмкін, бірақ бұл әсер жаңсақ. Біз бүкіл құжатты семантикалық талдау алгоритмдерімен өңдеп, жұмыста ең жиі кездесетін үш ұғымды анықтадық:
- әдіс
шешім
құжаттама
- Бұған келіспеу қиын
- сәулетші алдымен мәселеге қарау тәсілін анықтайды, содан кейін шешім ұсынады және оны құжаттама арқылы іске асырады.