Инженерия және машина жасау тарихындағы әйелдер

Израильдегі алғашқы компьютердің, Wi-Fi технологиясының, АҚШ-тың алғашқы адам қатысқан ғарыш сапарының және Бруклин көпірінің қандай ортақ тұсы бар екенін білесіз бе? Олардың бәрінің жасалуына инженерия саласындағы әйелдер үлес қосты. Қазір жаңалықтарда инженерияға әйелдерді көбірек тарту қажеттігі жиі айтылады.

IEEE WIE (Инженериядағы әйелдер), WES (Әйелдер инженерлік қоғамы) және SWE (Инженер әйелдер қоғамы) сияқты ұйымдар әйелдердің осы саладағы дамуына ықпал етеді. Дегенмен әйелдер бірнеше ұрпақ бойы маңызды техникалық жаңалықтарға қатысып келеді. Алғашқы инженер әйелдердің бүгінгі мамандарға қалай жол ашқанын оқыңыз.

Беатрис Шиллинг

(1909 жылғы наурыз — 1990 жылғы қараша)

Шиллинг Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде авиация инженері болды. Ол машина жасауға ерте қызығып, 14 жасында алғашқы мотоциклін сатып алып, оны өзі жөндей бастады. 1934 жылы Манчестер университетінде машина жасау мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды.

Ол Spitfire және Hurricane жойғыш ұшақтарының Merlin қозғалтқыштарына арналған қарапайым жетілдіру — «Мисс Шиллингтің тесігі» арқылы танымал болды. Тік шүйілгенде жанармай қозғалтқышты басып, оның тоқтауына әкелетін. Сондықтан неміс ұшақтары британдық ұшақтардан оңай басым түсетін. Шиллинг жанармай ағынын шектейтін тесігі бар қарапайым бөлшек жасап, британдық ұшқыштарға басымдықты қайтаруға көмектесті.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Spitfire

Ұшақтардан бөлек, Шиллинг мотоцикл жарыстарымен айналысты. Ол Ноэль Поуп сияқты кәсіби жарысшыларды жеңіп, Norton M30 мотоциклімен Бруклендс трассасында сағатына 106 миль (171 км/сағ) жылдамдық көрсеткені үшін Алтын жұлдыз алды. 1959–1962 жылдары күйеуімен бірге Austin-Healey Sebring Sprite автомобилімен жарыстарға қатысты.

Эмили Роблинг

(1843 жылғы 23 қыркүйек — 1903 жылғы 28 ақпан)

Сол жақта: Carolus-Duran [қоғамдық игілік]. Оң жақта: салынып жатқан Бруклин көпірі

Роблинг Бруклин көпірінің бас инженері ретінде танылды. Оның күйеуі, жобаның алғашқы жетекшісі Вашингтон Роблинг, кессон ауруына (декомпрессиялық ауру) шалдығып, жұмысын жалғастыра алмағанда, Эмили жобаны басқаруды өз қолына алды.

Ол күйеуінің нұсқауларын жұмысшыларға жеткізумен ғана шектелмей, құрылыс қажеттіліктерін меңгеріп, инженерлік мәселелерді, материалдарды, кернеулерді есептеуді, құрылыс барысын және есептеулерді өзі тексерді. Көпір 1883 жылы ашылғанда, одан бірінші болып Эмили өтті.

[Бруклин көпірі] — әйелдің жанқиярлық адалдығы мен оған ұзақ уақыт бойы қолжетімсіз болған жоғары білімді меңгеру қабілетінің мәңгілік ескерткіші. — Абрам Стивенс Хьюитт.

Тельма Эстрин

(1924 жылғы 21 ақпан — 2014 жылғы 15 ақпан)

Эстрин компьютерлік технологияларды денсаулық сақтау саласында алғаш қолданған мамандардың бірі болды. Бастапқыда математикаға табиғи қабілетінің арқасында бухгалтер болғысы келген,

бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда инженерияға бет бұрып, ақыры 1951 жылы PhD дәрежесін алды.

Күйеуі Калифорния университетінде жұмыс істеген кезде, Эстрин жынысына байланысты оның қатарында қызметке орналаса алмады. Сондықтан ол кіші колледжде сызу пәнінен сабақ берді. 1954 жылы ерлі-зайыптылар Израильге көшіп, WEIZAC (Weizmann Automatic Computer) компьютерін жасады. Бұл Израильдегі алғашқы компьютер және сақталатын бағдарламасы бар әлемдегі алғашқы ірі электрондық компьютерлердің бірі болды.

АҚШ-қа оралғаннан кейін Лос-Анджелестегі Калифорния университетінің Ми зерттеу институтында жұмыс істеп, 1970–1980 жылдары Деректерді өңдеу зертханасын басқарды. Осы кезеңде ол электроэнцефалография (ЭЭГ — мидың электр белсенділігін бақылау әдісі) деректерін цифрлық сигналдарға айналдыратын алғашқы жүйені әзірледі.

1980 жылы UCLA оның еңбегін ресми мойындап, Инженерия және қолданбалы ғылымдар мектебінің Компьютерлік ғылымдар факультетінде профессор қызметін берді.

a’Asor Le’Israel. Masada Publishing, Иерусалим, 1958 [қоғамдық игілік]

Клеон Бенест

(1880 жылғы маусым — 1963 жылғы желтоқсан)

Cleone Benest. Әділ пайдалану шартымен қолданылған

Бенест Лондондағы City and Guilds институтында, Корольдік автомобиль клубында және Портсмут муниципалдық колледжінде механика емтихандарын алғаш тапсырған әйелдердің бірі, сондай-ақ автобус жүргізген алғашқы әйел болды.

Ол автокөліктерді жақсы меңгерген, 1906 жылғы Lanchester Motor Company 12 ат күші бар машинасы мен 12 ат күшіне ие Fiat көлігі болған. Екеуіне де жеке шеберханасында қызмет көрсетті. 1911 жылы автоспорт жарыстарына қатысты.

Еңбек жолын электр техникасы мен машина жасау бойынша жеке кеңес беру фирмасын басқарудан бастады. Фирма механикалық құрылғыларды жөндеп, қозғалтқыш механикасы бойынша курстар ұсынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда авиация қозғалтқыштарын тексеруге көшті.

1922 жылы «Тот баспайтын болат және тот баспайтын металдар» компаниясын құрды. Оның директорлары да әйелдер болды, бұл сол кезеңде өте сирек кездесетін құбылыс еді. Сол уақытта ол Әйелдердің электротехникалық қоғамының төрайымы болды.

Сол дәуірдің ерекшелігін көрсететін жайт: осынша жетістігіне қарамастан, ол көбіне С. Грифф бүркеншік атын қолданған.

Хеди Ламарр

(1914 жылғы қараша — 2000 жылғы қаңтар)

Бұл тізімдегі ең ерекше әйелдердің бірі — Хеди Ламарр (туғандағы аты Хедвиг Ева Мария Кислер). Ол өмір жолын актриса ретінде бастап, Голливуд жұлдызына айналды және Густав Махатының «Экстаз» фильміндегі даулы көрінісімен танылды. Сонымен бірге ол Bluetooth пен Wi-Fi негізінде жатқан технологияны ойлап тапты. Оның қабілеті тек сыртқы сұлулықпен шектелмегені анық.

Одан да таңғаларлығы — ол арнайы инженерлік білім алмаған, бәрін өз бетінше үйренген. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде досы әрі композитор Джордж Антейлмен бірге жұмыс істеді. Олар сол кездегі радиомен басқарылатын торпедалардан айырмашылығы, бақылауға немесе бұғаттауға қиын құрылғы ойлап тапты. Ол үшін жиілікті секірмелі ауыстыру сигналы жасалды.

Екеуі бұл технологияны 1942 жылы патенттегенімен, АҚШ Әскери-теңіз күштері оны тек 1962 жылы қабылдады. Қазір осы технология сымсыз құрылғыларымыздың көбінде қолданылады.

Кэтрин Джонсон

(1918 жылғы тамыз —)

NASA Лэнгли орталығының әйел мамандары. Солдан оңға: Кристина Дарден, Кэтрин Джонсон (отыр), Джанет Стивенс, Кэтрин Смит және Шэрон Стэк. NASA [қоғамдық игілік]

Джонсон — АҚШ-тың алғашқы адам қатысқан ғарыш сапарлары үшін есептеулер жүргізген математиктердің бірі. Ол NASA мекемесінде 35 жыл жұмыс істеп, көптеген ұшу бағдарламаларының есептеулеріне қатысты. Олардың ішінде орбитаға шыққан алғашқы америкалық Джон Гленннің сапары мен Марсқа бағытталған миссиялар да бар.

1938 жылы ол Батыс Вирджиния университетінде оқыған үш афроамерикалық студенттің бірі әрі алғашқы афроамерикалық әйел болды. 1952 жылы NACA ұйымында (кейін NASA) көбіне «адам-калькуляторлар» немесе «етекті калькуляторлар» деп аталатын әйелдер тобында жұмысын бастады. Кейін оны басқа бір әріптес әйелмен бірге тек ерлерден тұратын зерттеу тобына «уақытша» ауыстырды. Ол бұрынғы әйелдер тобына қайтып оралмады.

«Жасырын фигуралар» фильмі оның және сол кезеңде NASA мекемесінде қызмет еткен тағы екі афроамерикалық әйелдің өміріне негізделген: Дороти Воган — орталықтағы қызметкерлер тобын басқарған алғашқы афроамерикалық әйел, ал Мэри Джексон — NASA-ның алғашқы афроамерикалық әйел инженері.

Стефани Кволек

(1923 жылғы шілде — 2014 жылғы маусым)

Химик әрі өнертапқыш Стефани Кволек. Science History Institute [CC BY-SA 3.0]

Кволек кевларды ойлап табуымен танымал. Соның арқасында оқ өткізбейтін кеудешелер мыңдаған адамның өмірін сақтап қалды. Ол алғашқы зерттеуші әйел химиктердің бірі әрі поляк текті алғашқы америкалық химиктердің бірі болды.

1946 жылы Кволек Карнеги-Меллон университетінің Маргарет Моррисон колледжінде химия бойынша бакалавр дәрежесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1946 жылы Нью-Йорк штатының Буффало қаласындағы DuPont компаниясына жұмысқа орналасты. Сол компанияда қызмет еткенде кевларды ойлап тапты.

Дереккөз: blog.bricsys.com/women-in-engineering-history