Жиі іздейді

Керегін таппадыңыз ба? Бізге жазыңыз
Тәжірибе және кеңестер

Компрессиялық қисық па, тұрақты модуль ме: саздың қатаңдығын беру тәсілі GEO5-тегі шөгуді қалай өзгертеді

Бір саз қабаты, бір 50 кПа жүктеме, ал есептік шөгу 2,8-ден 10 мм-ге дейін шығады. Мәселе қатеде емес, топырақтың қатаңдығы есептеуге қалай енгізілгенінде. Қарапайым мысалда GEO5-те деформациялық сипаттамаларды берудің тәсілдері қалай ерекшеленетінін және компрессиялық сынақ нәтижелерін қашан пайдаланған жөн екенін қарастырамыз.

CAD.kz редакциясы

Мазмұны

Неліктен бір модуль жеткіліксіз болуы мүмкін

Саз біркелкі сығылмайды: жүктеменің кейбір аралықтарында ол оңай сығылады, басқаларында қатаңырақ болады. Компрессиялық сынақ мұны тікелей көрсетеді. Үлгіні бүйірлік кеңеюге іс жүзінде жол бермей сығады, тік тиімді кернеуді сатылап арттырады және әр сатыдағы салыстырмалы деформацияны жазып отырады. Нәтижесінде жүктеме артқан сайын топырақтың сығылғыштығы қалай өзгеретінін көрсететін компрессиялық қисық алынады [1, 2].

Тұрақты модуль топырақты қысымның бүкіл ауқымында бір санмен сипаттайды. Бұл ыңғайлы, бірақ саздың бейсызық әрекеті ескерілмей қалады. GEO5-те одометрлік модульді екі тәсілмен беруге болады: тұрақты мәнмен немесе σ′/ε қисығы арқылы. Екінші жағдайда бағдарлама әр қабат үшін оның бастапқы және соңғы кернеуіне сәйкес келетін модульді өзі таңдайды [1].

Мысалдың бастапқы деректері

Мынадай сипаттамалары бар сазды негізді алайық: γ = 19,10 кН/м³; γsat = 19,50 кН/м³; ν = 0,42; Edef = 7,00 МПа. Беттегі жүктеме q = 50 кПа.

Іргетас геометриясының әсерін емес, қатаңдықты беру тәсілдерін салыстыру үшін қалыңдығы h = 1 м, тиімді кернеу өсімшесі Δσ′z = 50 кПа болатын бір біртекті қабатты қарастырамыз. Нақты есептеуде GEO5 кернеу өсімшесін тереңдік бойынша әр қабат үшін бөлек анықтайды, ал беттегі қысым тереңдіктегі кернеуге тең емес [3]. Әдістерді салыстыру үшін мұндай жеңілдету ыңғайлы, бірақ бұл мысал нақты ғимараттың толық шөгуін көрсетпейді.

Компрессиялық қисық мына нүктелермен берілген: 0 кПа — 0 %; 50 кПа — 1,0 %; 100 кПа — 1,5 %; 200 кПа — 2,5 %; 300 кПа — 4,0 %. Әр аралық үшін ол бойынша секанттық одометрлік модуль анықталады, яғни кернеу өсімшесінің деформация өсімшесіне қатынасы [2]:

Eoed,i = (σ′₂ − σ′₁) / [ε(σ′₂) − ε(σ′₁)]

Кесте 1 — Қысым аралықтары бойынша одометрлік модульдер

Аралық σ′, кПаΔε, бірлік үлесіEoed, МПа
0–500,0105,00
50–1000,00510,00
100–2000,01010,00
200–3000,0156,67
Компрессиялық қисық және одометрлік модульдер

Сурет 1 — а) компрессиялық қисық ε(σ′); б) әр қысым аралығындағы одометрлік модуль Eoed

Кестеден бір топырақтың модулі екі есе өзгеретіні көрініп тұр: бірінші аралықтағы 5 МПа-дан екінші және үшінші аралықтағы 10 МПа-ға дейін. Егер бүкіл қисықты бір санмен алмастырсақ, бұл ақпараттың бір бөлігі жоғалады.

Қабаттың шөгуі қалай есептеледі

Принцип барлық тәсілдер үшін бірдей: қабаттағы бастапқы кернеуді анықтаймыз, оған жүктемеден болатын өсімшені қосамыз, деформациялар айырмасын тауып, оны қабат қалыңдығына көбейтеміз.

Саз қабатының шөгуін есептеу сызбасы

Сурет 2 — 50 кПа жүктеме кезіндегі шартты саз қабатының шөгуін есептеу сызбасы

Айырмашылық Δε-нің қайдан алынатынында. Төрт нұсқаны салыстырайық:

  • Қисық, бастапқы кернеу 0. Қабат 0–50 кПа аралығында жұмыс істейді, мұнда топырақ ең оңай сығылады.
  • Қисық, бастапқы кернеу 50 кПа. Сол топырақ, бірақ 50–100 кПа аралығы, мұнда ол қатаңырақ.
  • Тұрақты Eoed = 10 МПа. Бүкіл есептеуге бір мән.
  • Деформация модулі Edef = 7 МПа. Одометрлік модуль болмаса, GEO5 Edef-ті Пуассон коэффициенті арқылы қайта есептейді [1]: Eoed = Edef·(1 − ν) / [(1 + ν)(1 − 2ν)]. ν = 0,42 болғанда шамамен 17,9 МПа шығады.

Кесте 2 — Δσ′z = 50 кПа кезіндегі қалыңдығы 1 м қабаттың шөгуі

Қатаңдықты беру тәсіліАралық σ′, кПаШөгу, мм
Қисық ε(σ′), бастапқы кернеу 00–5010,00
Қисық ε(σ′), бастапқы кернеу 50 кПа50–1005,00
Тұрақты Eoed = 10 МПа50–1005,00
Edef = 7 МПа, ν = 0,42—2,80

Компрессиялық қисық бойынша 50–100 кПа аралығындағы есептеу Edef арқылы есептеуге қарағанда 78,7 % көп шөгу береді. 0–50 кПа аралығында айырмашылық 257 %-ға жетеді. Тұрақты 10 МПа модулі қисықпен тек топырақтың 50–100 кПа аралығындағы модулі дәл осындай болғандықтан сәйкес келді. Басқа аралықта ол сәйкес келмес еді.

Неліктен шөгу бастапқы кернеуге байланысты

Ең қызығы қабаттағы бастапқы кернеуді өзгертіп, сол 50 кПа жүктемені түсіргенде көрінеді.

Есептік шөгулерді салыстыру

Сурет 3 — а) қатаңдықты әртүрлі тәсілмен бергендегі қабаттың шөгуі; б) бастапқы тиімді кернеуге байланысты 50 кПа жүктемеден болатын шөгу

Бетке жақын жерде, бастапқы кернеу нөлге жуық болғанда, қабат 10 мм шөгеді. Бастапқы кернеу 50–150 кПа болатын тереңдікте сол жүктеме 5 мм, яғни екі есе аз шөгу береді. Ал бастапқы кернеу 200 кПа болғанда шөгу қайтадан 7,5 мм-ге дейін өседі, себебі 200–300 кПа бөлігінде компрессиялық қисық тігірек. Тұрақты модуль мұндай көріністі көрсетпейді: ол үшін әр қабат кез келген тереңдікте бірдей қатаң.

Бұл іс жүзінде нені білдіреді

Мысалда есептік шөгу тек қатаңдықтың қалай берілгеніне және қабаттың қандай кернеуде жұмыс істейтініне байланысты 2,80-ден 10,00 мм-ге дейін өзгереді. Тұрақты модуль саздың бейсызық сығылғыштығын әрдайым дұрыс бере бермейді, әсіресе іргетастың әсер ету аймағына бастапқы кернеуі әртүрлі қабаттар түскенде.

Егер компрессиялық сынақтардың нәтижелері болса, оларды бір модульге келтірмей, GEO5-ке қисық түрінде енгізген жөн. Сонда бағдарлама әр қабаттың қисықтың қай бөлігінде жұмыс істейтінін өзі ескереді, ал шөгу болжамы негіздің нақты әрекетіне жақынырақ болады. Бұл ретте дәлдік бастапқы деректердің сапасына байланысты: зертханалық сипаттамалар топырақтың нақты жұмыс жағдайларына сәйкес келуі керек.

Әдебиеттер

1. GEO5 Online Help. Analysis Using the Oedometric Modulus. finesoftware.eu

2. GEO5 Online Help. Одометрический модуль. finesoftware.eu

3. GEO5 Online Help. Settlement Analysis. finesoftware.eu

4. Federal Highway Administration. Soils and Foundations Reference Manual. NHI-06-088. 2006.